Metadata in een notendop

Het belang van metadata

De Geografische Data-infrastructuur (GDI) creëert het kader voor de optimalisering van de aanmaak, het onderhoud, de distributie en het gebruik van geografische informatie op verschillende organisatieniveaus (lokaal, provinciaal, regionaal, nationaal en Europees). Hierbij wordt zowel de openbare als de private sector betrokken. Vanuit een technisch oogpunt vereist de ontwikkeling van een dergelijke infrastructuur een combinatie van technologieën en kennis afkomstig uit een veelheid van disciplines. Maar een van de meest onderscheidende kenmerken van deze infrastructuur zijn de catalogi en de metadata. Ze vormen het kloppend hart van de GDI en realiseren de vindbaarheid en de interconnectiviteit van de gegevens en de diensten die aangeboden worden door de GDI.

Welke geografische informatie is beschikbaar? Waar is die te vinden en hoe actueel of betrouwbaar is deze informatie? Zijn er raadpleeg- of downloaddiensten beschikbaar voor deze informatie? De publicatie van metadata in een catalogus maakt het aanbod zichtbaar en te bevragen. Metadata gidst de gebruiker doorheen de beschikbare informatie, voorkomt dubbele inwinning en beheer van data en zorgt ervoor dat geografische informatie snel kan worden gevonden.

Metadata als essentieel instrument in de informatiehuishouding van de databeheerder

Metadata faciliteren en structureren het databeheer, helpen de databeheerder bij het ontsluiten van het aanbod en optimaliseren de volgende aspecten van de data-infrastructuur:

  • Vinden: Metadata kan intern in een grote organisatie worden gebruikt om data of services te ontsluiten. Op basis van de beschrijvende kenmerken kan men de juiste dataset of service zoeken en in viewers of toepassingen tonen en gebruiken.
  • Hergebruik: Metadata kan voor andere organisaties de kwaliteit van de betreffende datasets of services inzichtelijk maken. Op basis van de metadata kan men beslissen of deze data of service te gebruiken is, of dat er zelf gegevens ingewonnen en gedigitaliseerd moeten worden.
  • Verrijken: Op basis van de metadata kan men tot de conclusie komen dat de informatie die men wil vastleggen al grotendeels bestaat. Dit kan er ook toe leiden dat de al bestaande data wordt aangevuld met gegevens, waardoor de dataset voor een grotere doelgroep interessanter wordt.
  • Beheer: Vanuit het standpunt van de beheerder biedt metadata ook de mogelijkheid om de data of service zelf goed te beheren. Zo kunnen alle datasets of services die niet meer actueel zijn makkelijk worden geselecteerd op basis van de metadata. Het is bijvoorbeeld ook mogelijk om alle datasets gemaakt door een persoon of instantie te selecteren.
  • Continuïteit: Bij vertrek van een medewerker is de kennis over de data en de service niet verloren als deze is vastgelegd in metadata.

Metadata wijst de gebruiker de weg

pijl op weg

Eens metadata gepubliceerd worden in een catalogus, beschikt de gebruiker over een krachtig instrument om te navigeren door het beschikbare aanbod. Metadata aangeboden in een catalogus ondersteunen de gebruiker bij het:

  • Zoeken: De eerste stap in het zoeken van geografische gegevensbronnen is het zoeken van geografische data en services. Dit zoeken gebeurt in catalogi op basis van een zoekterm waarin data of services met behulp van metadata zijn beschreven.
  • Beoordelen: Zodra de gebruiker de geografische gegevensbron heeft gevonden, is de volgende stap om deze nader te onderzoeken en te bekijken of de geografische gegevensbron voorziet in de behoefte van de gebruiker.
  • Verkrijgen: Zodra gebruikers de gewenste geografische gegevensbron of service hebben gevonden en geëvalueerd, zijn er verschillende manieren om de data te benaderen en gebruiken. Denk hierbij aan het downloaden of bestellen.
  • Hulpmiddel: Metadata kan ook essentiële info leveren bij het gebruik van een de geografische data en services. Voorbeelden hiervan zijn de gebruiksbeperkingen, de toepassingsschaal, …

Metadataprofielen

Metadata in de GDI-Vlaanderen catalogus moeten minimaal voldoen aan de ISO 19115 standaard voor de beschrijving van datasets en datasetseries, en aan de ISO 19119 standaard voor de beschrijving van services. Optioneel kan je voldoen aan de ISO 19110 standaard voor de beschrijving van objectencatalogi. Als de databeheerder zijn data heeft toegevoegd aan de GDI-Vlaanderen, moet de metadata voldoen aan het GDI-Vlaanderen metadataprofiel zoals beschreven in de richtlijn GDI-Vlaanderen Best Practices voor metadata (zie ook pdf in Best Practices en richtlijnen). Hierin worden de metadata-elementen beschreven waaraan de metadata minimaal moeten voldoen en wordt begeleiding geboden voor het correct invullen van de verschillende elementen.

Bij het opstellen van de GDI-Vlaanderen Best Practices voor metadata werd rekening gehouden met de bepalingen uit het GDI-decreet en de vereisten van de INSPIRE-uitvoeringsvoorschriften voor metadata (Metadata Implementing Rules). Indien data behoren tot een INSPIRE-thema, dient de metadata minimaal te voldoen aan de vereisten van de INSPIRE metadata uitvoeringsvoorschriften. Metadata die voldoen aan de GDI-Vlaanderen Best Practices voor metadata, voldoen automatisch ook aan de INSPIRE-metadatavereisten.

In de GDI-Vlaanderen Best Practices voor metadata worden nu ook datasetseries ondersteund. Dit geeft de mogelijkheid om tijdseries te definiëren, historische datasetreeksen te beschrijven (bijvoorbeeld de tijdsreeks van luchtfoto-opnames) en ruimtelijke series te maken.Eveneens ondersteunt de richtlijn nu ook metadata voor services.

Evenwel is de belangrijkste verandering van de nieuwe richtlijn voor metadata ten opzichte van de vorige richtlijn, dat de oude “Aanbeveling” omgevormd werd naar een “Best Practices”-document. Dit betekent dat beheerders van data en diensten minder verplichtingen hebben, maar wel veel tips en trucks krijgen om het goed of beter te kunnen doen. Immers hoe beter de data en diensten via metadata gedocumenteerd zijn, hoe sneller deze gevonden worden. Ze verschijnen dan ook mooier in de Geopunt-catalogus, bijvoorbeeld met extra functionaliteiten om de gegevens ook op kaart te tonen en te downloaden.

Omdat ISO-metadata en Open Data dezelfde kern aan metadata elementen delen (Dublin Core), is de GDI-Vlaanderen richtlijn voor metadata klaar om het e-gov beleid van de Vlaamse, de Federale en de Europese overheid inzake Open Data ten volle te ondersteunen. De GDI-Vlaanderen metadatacatalogus (zie ook “Toegang tot metadata”) zal een solide basis vormen voor de Vlaamse overheid om met open data aan de slag te gaan.

Toegang tot metadata

Metadata wordt in Geopunt op twee manieren ontsloten naar het publiek:

Enerzijds is er het Geopunt-metadatacenter, de centrale voorziening voor het beschrijven en ontsluiten van geografische gegevens in Vlaanderen. Het Geopunt-metadatacenter bevat het overzicht van beschikbare geografische datasets en services en richt zich naar de meer gespecialiseerde gebruiker die behoefte heeft aan gedetailleerde beschrijvingen van datasets, datasetseries en services. Databeheerders die niet beschikken over een eigen metadata-infrastructuur, kunnen hier hun metadata documenteren. Het gros van de beschikbare metadatasets zijn echter afkomstig uit bestaande Vlaamse metadataknooppunten (zie ook Metadata in Vlaanderen). De inhoud van deze metadataknooppunten wordt dagelijks gesynchroniseerd met het Geopunt-metadatacenter, zodat een actueel en volledig overzicht kan aangeboden worden.

Naar het Geopunt-metadatacenter

Aan de andere kant is er de Geopunt-catalogus, die zich met een eenvoudige gebruikersinterface en een samenvatting van de metadata richt tot een breed publiek. De Geopunt-catalogus vertaalt de metadata uit het Geopunt-metadatacenter naar een toegankelijke synthese net zoals dat het geval is bij de flaptekst van een boek. Deze synthese heeft tot doel de potentiële gebruiker een indruk te geven van de inhoud van een dataset, datasetserie of service. Met de Geopunt-catalogus kunt u data vinden, raadplegen in de Geopunt-kaart en veelal direct downloaden. Services van het type WMS (Web Map Service) kunt u in de Geopunt-kaart bekijken. Je kunt de WMS of ander type service (WFS, WMTS, …) natuurlijk ook in uw eigen toepassing gebruiken. Gebruikers die na een eerste kennismaking meer gedetailleerde informatie wensen, kunnen vanuit de Geopunt-catalogus doorklikken naar de gedetailleerde metadata in het Geopunt-metadatacenter.

Naar de Geopunt-catalogus