Wetgeving en verplichtingen

Verschillende richtlijnen en decreten hebben invloed op de GIS-werking van een gemeente.

INSPIRE richtlijn van 15 mei 2007

(Bron: www.geopunt.be, januari 2015)

Sinds 15 mei 2007 is de Europese kaderrichtlijn INSPIRE (Infrastructure for Spatial Information in the European Community) in werking getreden. Deze richtlijn voorziet in de uitbouw van een grensoverschrijdende Europese geografische data-infrastructuur. Het is belangrijk dat de geografische informatie die noodzakelijk is voor het algemene belang, ter beschikking wordt gesteld aan, en vlot raadpleegbaar is voor alle bestuursniveaus: zowel binnen Vlaanderen en België als binnen de Europese Unie. Bovendien is een brede toegang tot die geografische gegevens voorzien voor de burger.

GDI-decreet van 28 april 2009 (Geografische Data-Infrastructuur)

(Bron: www.geopunt.be, januari 2015)

Het GDI-decreet is de Vlaamse vertaling van de Europese InSPIRE-richtlijn maar gaat verder dan een loutere omzetting van de richtlijn. Het bouwt voort op de ervaringen van het GIS-decreet, breidt ondermeer het samenwerkingsverband GIS-Vlaanderen uit en voert het concept ‘authentieke geografische gegevensbronnen’ in. Door de uitbreiding van het samenwerkingsverband krijgen – naast provincies en gemeenten – nu ook intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, OCMW’s, lokale politie, provinciale ontwikkelingsmaatschappijen en onderwijsinstellingen toegang tot geografische informatie van de GDI.

Authentieke geografische gegevens zijn gegarandeerd actueel, nauwkeurig en volledig en moeten dan ook verplicht gebruikt worden. De invoering van dit concept zorgt ervoor dat iedereen met dezelfde kwaliteitsvolle data werkt en dat ze gemakkelijk toegankelijk en overdraagbaar zijn.

Het GDI-decreet wordt gedetailleerd in een aantal besluiten over de samenstelling van de stuurgroep, GDI-raad, de toegang en gebruik.

Besluiten, Decreten en richtlijnen met GIS als verplicht instrument

Verschillende wetgevingen beschrijven verplichtingen waarbij gegevens moeten geraadpleegd, bevraagd, bijgehouden of uitgewisseld worden in een GIS-formaat. Voorbeelden hiervan zijn de DigiRUP of GRB. Deze verplichtingen vind je terug in het document GIS_Verplichtingen.xls

Ook open data/hergebruik van overheidsinformatie vermelden?

Verplichtingen

De verplichtingen kan je algemeen in 4 types indelen. Meerdere types zijn mogelijk per thema. Voor CRAB geldt er bijvoorbeeld een opmaak-, bijhouding-, melding- en gebruiksplicht, terwijl er voor de inventaris onroerend erfgoed enkel een gebruiksplicht geldt.

Opmaakplicht

Voor de opmaak zijn er 2 scenario’s:

  • Je moet gegevens digitaliseren. Voorbeelden hiervan zijn ruimtelijke plannen of de opmaak van een register met onbebouwde percelen.
  • De bevoegde instantie levert gegevens aan en deze moeten gecontroleerd en gecorrigeerd worden (validatie). Een voorbeeld hiervan is het CRAB.

Deze gegevens worden vervolgens overgemaakt aan de bevoegde instanties.

De opmaakverplichting is een proces dat eenmalig uitgevoerd moet worden en beperkt is in de tijd. Met andere woorden, er zijn tijdelijk meer middelen of personeel nodig om aan deze verplichtingen te voldoen.

Bijhoudingsplicht

Bij de bijhouding wordt gevraagd wijzigingen in gegevens bij te houden. De gegevens worden vervolgens overgemaakt aan de bevoegde overheden. Voor een deel van de verplichtingen kan dit automatisch.

De bijhouding is een permanente verplichting en moet ingepast worden in de dagelijks werking.De bijhouding beïnvloedt mogelijk de gemeentelijke processen en de taakverdeling.

Een voorbeeld:

Voor de CRAB-bijhouding moeten nieuwe straatnamen ingegeven worden in de CRAB-databank. Deze processtap moet geïntegreerd worden in het bestaande proces. Nutsmaatschappijen en andere organisaties kunnen de CRAB-databank rechtstreeks gebruiken en hoeven dus niet meer door de gemeenten op de hoogte gebracht te worden van de wijziging. De processtap over de communicatie van de nieuwe straatnaam zal dus vereenvoudigd worden.

Melding

Meldingen zijn fouten of wijzigingen in de data die door de bevoegde organisatie moeten aangepast worden. Voorbeelden hiervan zijn beschermde landschappen of adressen in andere gemeenten.

Meldingen gebeuren occasioneel. Deze beïnvloeden ook de gemeentelijke processen. Voor iedere gebruiker van de data moet het duidelijk zijn op welke manier fouten of aanpassingen in de data kunnen gemeld worden.

Raadpleging/Gebruik

De raadpleging beïnvloedt de gemeentelijke werking op verschillende manieren:

  • Het consulteren van de data moet ingepast worden in de relevante procedures. Dit kan inhouden dat tools moeten aangepast worden.
    Een voorbeeld hiervan is het toevoegen van een laag aan de notarisbrief.
    Voor het implementeren van het CRAB-gebruik moeten alle toepassingen die met adressen werken naar CRAB aangepast worden.
  • De data moeten up-to- date beschikbaar gesteld worden.
  • De gebruikers moeten geïnformeerd worden over de verplichtingen en de inhoud van de data. Dit vereist continue bewustmaking binnen de organisatie. Bijvoorbeeld het gebruik van het GRB vereist specialistische kennis over de eigenschappen van de lagen. Dit om te kunnen inschatten op welke manier de gegevens bruikbaar zijn voor bepaalde toepassingen.

Juridische aspecten

Een groot aantal diensten binnen de gemeenten gebruiken geo-informatie ter ondersteuning van hun taken bv. voor het nemen van beslissingen op vergunningen- en planningsniveau; het verlenen van informatie aan notarissen, burgers en instanties, enz…
Hoe de gemeenten omgaan met deze geo-informatie is niet altijd even duidelijk.
Vragen als 'van wie is de informatie' (intellectuele eigendom, auteursrecht), ‘wie houdt welke informatie bij’ (bijhoudingsplicht), 'wie is aansprakelijk voor fouten in de informatie', 'welke bescherming heeft degene over wie de informatie verzameld is' (privacy), 'welke informatie mag de gemeente beschikbaar stellen'
(openbaarheid), en ‘onder welke voorwaarden’ (hergebruik) zijn moeilijk te beantwoorden door de GIS-coördinator en de antwoorden hierop zijn ook verschillend afhankelijk van het type geo-informatie of GIS-verplichting.

Rechtsgeldigheid

Digitaal versus analoog

Sommige digitale geografische gegevens hebben geen juridische waarde en kunnen in geen enkel geval beschouwd worden als officiële reproductie van originele en analoge juridische documenten. Dit is vooral het geval voor geo-informatie zoals de Atlas der Buurtwegen, het gewestplan en plannen in het plannenregister.

Een groot deel van de geo-informatie/GIS- verplichtingen is echter digitaal opgemaakt zoals het GRB. 1 (--> nagaan van de juridische waarde)

De laatste juridische toestand?

Vb. watertoetskaarten: versie 2014 of 2011?

Aansprakelijkheid 2

Wat bij foutieve geografische informatie? --> onjuist, onvolledig, niet-actueel, foutieve intekening of inschrijving in het register

De civielrechtelijke aansprakelijkheid is vervat in de artikelen 1382 tot en met 1386bis van het burgerlijk wetboek. Deze artikels regelen de aansprakelijkheid: voor eigen foutieve daad, andermans foutieve daad (dit is dus van de aanstellers voor hun aangestelden), en voor gebrekkige zaken. Er kan sprake zijn van een fout indien er inbreuk gepleegd wordt op een juridisch gesanctioneerde gedragsnorm.

Inzake de opmaak van geo-informatie zoals het vergunningen- en plannenregister vinden we in het decreet VCRO de volgende normen:

  • Het college is verantwoordelijk voor de conformiteit van het plannenregister met de stukken die er zijn in opgenomen (art. 95);
  • Het college van burgemeester en schepenen is verantwoordelijk voor de overeenstemming van het vergunningenregister met de stukken die erin moeten worden opgenomen (art. 98) ;
  • ….

Indien kan aangetoond worden dat het college van burgemeester en schepenen op één van deze punten in de fout gegaan is, dan kan de gemeente in rechte aansprakelijk gesteld worden.

Wanneer dergelijke normen niet voorhanden zijn, handelt men onrechtmatig indien men zich niet gedraagt als een normaal voorzichtig en omzichtig persoon (de goede huisvader). Dit veronderstelt het hanteren van de normen van een goed vakmanschap en de overeenstemming met de stand van de techniek (zie ook zorgvuldigheidsbeginsel).

De aansprakelijkheid van de gemeente kan weerhouden worden op onderstaande grondslagen 3 :

  • Voor de gemeente is het verschaffen van correcte inlichtingen aan de burgers een plicht van behoorlijk bestuur en de burger moet erop kunnen vertrouwen dat de verschafte inlichtingen correct zijn;
  • De gemeente heeft een informatie- en adviesverplichting, hetgeen afgetoetst moet worden aan de algemene zorgvuldigheidsnorm;
  • Bij het verstrekken van foutieve informatie moet het optreden van de gemeente getoetst worden aan de algemene zorgvuldigheidsnorm: een loutere vergissing betekent op zich nog geen fout, maar dit zal wel het geval zijn indien de vergissing is begaan zonder voldoende onderzoek of zonder de onzekerheid van de vermelde oplossing te laten blijken;
  • De gemeente kan zich hierbij niet verschuilen achter de beperkte schaal van haar administratie, de dubbelzinnigheid van de toepasselijke regelgeving of de typeclausule op het stedenbouwkundig uittreksel dat het ‘formulier een louter informatieve waarde heeft en het gemeentebestuur niet verantwoordelijk is voor de juistheid en de volledigheid van de informatie.

Als het gaat om informatie die voortvloeit uit een wettige verplichting (zoals informatie uit het plannen en vergunningenregister) dan houdt het geven van foutieve informatie uit die registers een fout in van de gemeente hetgeen tot schadevergoeding kan leiden.

Maar de gemeente dient evengoed informatie die niet verplicht is (zoals delen van het inlichtingenformulier vastgoedinformatie) met de nodige zorgvuldigheid ter beschikking te stellen. Het verstrekken van correcte inlichtingen is een essentiële plicht van behoorlijk bestuur en sluit ook aan bij het zorgvuldigheidsbeginsel. Als de gemeente niet zeker is over, twijfels of bedenkingen heeft over de informatie die zij geeft, dan is het aangewezen dat de gemeente dat ook expliciet erbij vermeldt. In dat geval is het aan degene die de informatie ontvangt om nader onderzoek te doen, bijvoorbeeld door andere bronnen te raadplegen, eigen interpretaties te doen of door bijkomende informatie te vragen aan de overheid.

De juridische waarde van geo-informatie

Op sommige geo-loketten en inlichtingformulieren wordt er gebruik gemaakt van volgende exoneratiebeding of disclaimers "Dit formulier of plan heeft een louter informatieve waarde. Het gemeentebestuur is niet verantwoordelijk voor de juistheid en volledigheid van de informatie" te plaatsen. Gelet op de rechtspraak waaruit duidelijk blijkt dat van de gemeente correcte informatie mag worden verwacht of bij twijfel die twijfel ook uitdrukt, is het opnemen van een dergelijke formulering weinig zinvol.

Wel blijft het zo dat een inlichtingenformulier (en een uittreksel uit het plannen- en vergunningenregister ) zelf geen juridische waarde heeft. Anders gezegd: de bestemming volgens een bestemmingsplan bepaalt de bestemming van een perceel, niet de benaming die een inlichtingformulier of plannen- of vergunningenregister aan een perceel geven. Die info is slechts informatief.

Kan een GIS-coördinator als ambtenaar aansprakelijk worden gesteld?

  • zie parlementaire vraag nr. 237 (21/05/2010) omtrent gemeenten die nog niet geregistreerd zijn in het KLIP
  • bv. een gemeentelijke ambtenaar die een onjuist advies uitbrengt aan het college van burgemeester en schepenen als gevolg van een foutieve intekening. Op basis daarvan wordt bv. een milieu- en/of stedenbouwkundige vergunning toegekend of geweigerd.

Privacy

Voor het verzamelen van de verschillende gegevens, dus ook geo-informatie, is de wetgeving inzake de privacy van toepassing. De wet van 8 december 1992 tot bescherming van de persoonlijke levenssfeer ten opzichte van de verwerking van persoonsgegevens is trouwens van toepassing op manuele en geautomatiseerde bestanden. Vermits de verschillende gegevens op dit ogenblik reeds manueel bijgehouden worden is er hier geen principieel probleem. De in deze wet voorziene waarborgen en verplichtingen zijn uiteraard van toepassing. Te vermelden zijn:

  • informatieplicht;
  • doelmatigheid en zuinigheid waardoor de gegevens alleen mogen gebruikt worden voor het in de decreetgeving voorziene doel;

Tevens zal men moeten voldoen aan de verplichtingen inzake de exploitatie van deze gegevensbestanden (melden van het opstarten, toegang beperken tot personen die de gegevens mogen aanwenden, beveiligingsmaatregelen treffen,…).

--> zie ook opmaak, bijhouding, raadplegen, melden

 

1 De volledige of gedeeltelijke digitale uitwerking van de GIS-verplichtingen levert een belangrijke meerwaarde op gebied van archivering, beheer, bevraging, analyse, visualisatie, enz.
2 BUIJSE X., “Inhoudelijke toelichting bij het model inlichtingenformulier vastgoedinformatie”
3 eindvonnis van 31 mei 2011